Nine Eleven

Ik zette de televisie aan en dacht dat ik in een bizarre stuntfilm was beland. Het bleek werkelijkheid. Ik voelde dat mijn mond openstond van verbijstering terwijl het tweede vliegtuig zich door het WTC heen boorde. En ik bleef maar staan kijken, vastgenageld aan de grond, naar de gruwelijke beelden van de instortende twinnies en mensen die eruit sprongen, hun dood tegemoet.
Het zijn vooral die drie beelden die nog altijd op mijn netvlies gegriefd staan.
Nog twee andere vliegtuigen zijn evenmin op de plek aangekomen waarnaar ze op weg waren. Zoals bekend stortte het ene gekaapte toestel neer op het Pentagon en het andere in de buurt van Shanksville. ‘Hey Jules, this is Brian. I’m on a airplane that has been hijacked’, sms’te Brian Sweeney, passagier aan boord van de machine die het mogelijke doelwit, het Witte Huis, niet bereikte. ‘If things don’t go well, and they’re not looking good, I want you to know that I absolutely love you. I want you to do good, have good times, same with my parents. (…) Bye, babe, hope I will call you.’
Ik vraag me serieus af of niet zo ongeveer ieder mens onder dergelijke omstandigheden woorden van deze strekking aan zijn of haar lief zou schrijven. Of je nou Moslim bent, Jood, Christen, Boeddhist, Humanist, Ietsist of Atheïst.
Hoe dan ook, het zijn woorden die mij beroeren.
De Twin Towers zijn het symbool geworden van het georganiseerde drama dat zich op die dag voltrok. Ja, daar vielen de meeste slachtoffers. Maar laten we wel wezen, het ging evenzeer om het hart van deze wereldstad, het hart van Amerika, het hart van de financiële wereld.
De pijn van het gemis voor de nabestaanden van de doden die bij die andere crashes vielen, zal echt niet minder zijn.
Vijf jaar na de grootste terroristische aanslag uit de wereldgeschiedenis verscheen de trailer van de 9/11-film United 93 in de bioscopen. ‘Te snel! Te snel!’, was vooral de reactie in New York.
Volgens de regisseur van deze film, Paul Greengrass, vroeg de familie van de slachtoffers die in dit toestel zaten, zich juist af waarom het allemaal zo lang moest duren. Hij herinnerde eraan dat iedere tv-zender, krant en internetsite, ieder tijdschrift en radioprogramma vanaf het moment dat de aanslagen plaatsvonden, er uitvoerig over berichtte. Greengrass: ‘Als het voor mij te snel is, waarom dan niet voor journalisten?’
Wanneer is iets te snel in relatie met het verlies van dierbaren?
Aan de hand van het in 1980 radicaal vernieuwde handboek voor de psychiatrische diagnostiek, de zogenaamde DSM (afkorting van Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) is de neiging ontstaan om de als negatief beschouwde emoties als een stoornis te zien. In dit lijvige werk worden de eerste twee maanden na het overlijden van een dierbare, de depressiesymptomen uit rouw verklaard.
Twee maanden of vijf jaar. Het is nogal een verschil.
Een verlies verwerken betekent in elk geval een verlies erkennen. Greengrass deed dat met zijn film. Opdat hij zo accuraat mogelijk verslag zou uitbrengen over de gebeurtenissen in de Boeing 757 van United, verleenden zowel de nabestaanden van de inzittenden als de direct betrokkenen vluchtleiders, er hun volledige medewerking aan. Dat zegt genoeg. Toch?
Over Nine Eleven bestaan ook allerlei samenzweringstheorieën, zeker aangaande vlucht 93.
Tja.
Wat ik me op deze dag van herdenken altijd weer afvraag is dit: hoe zou de wereld eruit komen te zien als we van ‘God bless America’ eens veranderen in ‘God bless the world’? Als we ieder volk als een uitverkoren volk zien?
Derrida heeft gelijk. Ik citeer: ‘Mijn onvoorwaardelijke medeleven dat uitgaat naar de slachtoffers van 11 september 2001 weerhoudt mij er niet van om hardop te zeggen: met betrekking tot dit misdrijf geloof ik niet dat iemand in de politiek schuldeloos is.’
Zowel in als over Syrië is het crisis.
De Arabische lente heeft uitgepakt als Arabische ijzel.
Allemaal ver bij mijn bed vandaan.
Toch ben ik ook één van de miljoenen burgers van wie de persoonlijke vrijheid nog nooit zo hard geschonden is als in de afgelopen tien, twaalf jaar. Amerikaanse veiligheidsdiensten verzamelen allerlei internetgegevens om de Verenigde Staten te beschermen tegen bedreigingen van buitenaf. Nine Eleven als excuus.
Angst regeert.
Dat de stap van angst naar moed wel degelijk valt te maken, is te zien in de film United 93.