Het is gebeurd – Vlucht 1862

Ik kwam laat thuis die onvergetelijke avond, vandaag precies 25 jaar geleden. Niet dat ik nog weet waar ik vandaan kwam, maar ik herinner me nog wel dat ik de tv aanzette en beelden zag van een enorme vuurzee bij flats en ontredderde mensen die in een bus naar een sporthal worden gebracht, de paniek van een aantal over vermiste familieleden. Al snel bleek dat er een vliegtuig was neergestort in de Bijlmer, een Boeing 747-258F van El Al. Het toestel had zich in twee flats geboord en in eerste instantie werd er uitgegaan van een paar honderd doden. Dat was niet het geval, de crash kostte 43 mensen het leven, onder wie de driekoppige bemanning en de enige passagier van de vrachtjumbo.
Al snel kwamen ook de beelden door van het radarscherm met daarop het vluchtnummer van de verongelukte machine, ELY 1862. Daarbij waren die laatste woorden hoorbaar van een van die vliegers die in de voorgaande minuten alles op alles zetten om vooral niet neer te storten: ‘Going down 1862, going down, going down.’ Vervolgens die stem van een van de verkeersleiders: ‘Het is gebeurd’ en het wegflitsende vluchtnummer op het radarscherm als ze tegen een collega zegt: ‘Eén grote rookwolk boven de stad.’
De impact was enorm. Onnoembaar veel verdriet bij hen die hun dierbaren verloren. Onuitwisbare gruwelbeelden die reddingswerkers en getuigen achtervolgen. Plunderingen en fraude met vermiste personen. Gezondheidsproblemen bij degenen die in de buurt wonen waar de 747 neerstortte. Aannames over explosieven, giftige stoffen en wapens aan boord van de vrachtjumbo, die onterecht bleken toen een ontbrekende vrachtbrief in Amerika opdook. Conclusies van de parlementaire enquêtecommissie die niet werden onderschreven terwijl de aanbevelingen wel werden aangenomen, zodat het op dat moment zittende kabinet toch verder kon.
Onlangs bezocht ik de herdenkingsplaats die nabestaanden en overlevenden van de ramp al snel inrichtten rond ‘de boom die alles zag’. Er staan daar nog meer bomen die alles zagen, maar om deze ene boom is een bloembed aangelegd. Daaromheen een veelkleurig tapijt van mozaïektegels, gecreëerd door nabestaanden en overlevenden. Een aantal van hen schreef een tekst bij het zelfgemaakte tegeltje en sommige daarvan zijn te zien op een lange stenen wand. ‘Een hart met een traan erin’, schreef iemand. Weer een ander: ‘Ik heb een tegel gemaakt omdat me vrientje is doodgegaan.’ En nog weer een ander: ‘Daar was een zwarte wolk met sterren erin.’ In een van de mozaïekjes is een vliegtuig te zien. In een ander de Jodenster. In nog weer een ander het wapen van Amsterdam, met daaronder een spoor van bloed.
Ik moet nog eens terug, want de foto’s die ik maakte kan ik nergens meer vinden. Nee, dat doe ik niet vanavond. Vanavond ben ik bij een vriendin die zelf vliegt. Zij zat in het vliegtuig dat precies achter de El Al-747 opsteeg, zelfde vertrekroute, zelfde frequentie. Zij hoorde het mayday-bericht van gezagvoerder Yitzhak Fuchs en zijn verzoek om terug te keren naar Schiphol. Terwijl zij haar vlucht veilig vervolgde, had ze geen idee van de ramp die zich enkele minuten later in de Bijlmer voltrok.
Sinds ik in Amsterdam woon spreek ik steeds vaker mensen die op de een of andere manier getuige waren. Die het geluid van de brullende motoren hoorden. Of de in nood verkerende machine boven het Naardermeer zagen. Of de rookpluim boven de stad waarnamen.
Vanuit mijn huidige woning kan ik, als de Buitenveldertbaan in gebruik is, de vliegtuigen zien die erop aanvliegen. Dat is de baan die Fuchs wilde gebruiken voor zijn noodlanding. Over het waarom van zijn keuze is altijd onduidelijkheid blijven bestaan. Op dit moment is de baan niet in gebruik. Dat was 25 jaar geleden ook zo. Toch vroeg Fuchs om deze baan, al hield dat in dat hij zijn vliegtuig met flinke staartwind zou moeten landen omdat de wind uit het noordoosten kwam. Maar ook als hij voor de op dat moment in gebruik zijnde Kaagbaan had geopteerd, zou hij die nooit hebben kunnen bereiken. De 747 was te zeer gehavend. Geen enkele vlieger zou ermee thuis zijn gekomen.
In een van de documentaires die ik vandaag bekeek, zei een jongeman over de crash dat dit er wel een keer van moest komen met iedere 3 minuten een overkomend vliegtuig. De werkelijkheid is dat er op de weg veel meer mensen omkomen dan in de lucht. Jaarlijks vallen er wereldwijd 1,24 miljoen verkeersdoden. Omgerekend komt dit erop neer dat er wereldwijd dagelijks zes (!) Airbussen A380’s zouden neerstorten of twaalf (!) Boeing 737’s.
De kans om te overlijden als gevolg van een vliegramp is ongeveer 1 op de 13,5 miljoen. De kans om de staatsloterij te winnen is zelfs nog groter: 1 op de 5 miljoen.
Dat neemt niet weg dat het verongelukken van vlucht ELY 1862 intens veel verdriet heeft teweeggebracht. Als de Bijlmervliegramp vanavond om 17:00 wordt herdacht, zal dit verdriet opnieuw voelbaar zijn. En nee, er zullen dan geen vliegtuigen over Zuidoost vliegen.

Foto: Andre Ran