Door Lieneke Koornstra  .

Er is niets moeilijkers dan communicatie. Ook niets mooiers. Elkaar juist leren verstaan vraagt veel oefening. Een vertaalslag kan bewerkstelligen dat de ander beter begrijpt wat je bedoelt.

'Je moet het loslaten'. Deze opmerking trof me onaangenaam, terwijl ik juist stem gaf aan mijn emoties. Het advies om los te laten was een loze kreet. Meteen moest ik denken aan een passage uit de bestseller 'Hoe word ik een rat?' De auteur, Joep Schrijvers, keert zich nadrukkelijk af van het professionele en quasi wetenschappelijke jargon dat zich kenmerkt door een lieve, warme toon. Hij noemt dat Braaftaal. Verder introduceert hij de begrippen Neutrataal en Rattentaal.

Vertaalslag
Woorden krijgen een heel andere lading door de vertaalslag te maken naar zo'n andere taal.
Wat inspireren heet in Braaftaal, wordt motiveren in Neutrataal en manipuleren in Rattentaal.
Meer voorbeelden:
Ontplooiing (Braaftaal) wordt acties (Neutrataal), streken (Rattentaal)
Zingeving – Belang – Zakkenvullerij
Valkuil – Zwakheid – Hufterigheid
Kracht – Invloed – Macht.
In het boek wordt niet gesproken over het brave woord 'loslaten'. Dit wil echter nog niet zeggen dat het er niet in zou passen. Ik ga meteen maar door met een vertaalslag:
Loslaten – Afbakenen – Negeren.

Joep Schrijvers noemt goeroes die alles weten van welzijn en geluk 'Verkondigers van het Woord'. 'Waren het maar onschuldige kwakzalvers', stelt hij, 'behalve dat hun methoden niet werken, verergeren ze de kwaal ook nog.'

Doorleven
Elisabeth Kübler Ross wordt door menigeen gezien als de 'Verkondigster van het Woord' op het gebied van stervensbegeleiding, verlies- en rouwverwerking. Klopt het dat haar methoden welbeschouwd niet werken en de kwaal ook nog eens verergeren? Dat zou inderdaad wel eens het geval kunnen zijn, op al die momenten waarop haar methoden als brave dooddoeners worden gebruikt. Als bijvoorbeeld wordt verkondigd dat je moet loslaten, terwijl je er nog middenin zit. De ruimte om iets te verwerken wordt je onthouden, je wordt afgedekseld. Dat is precies het tegenovergestelde van hetgeen Elisabeth bedoelt. Zij acht het doorleven van alle rouwfasen van belang. Geen enkel gevoel wordt door haar in een verboden hoek geplaatst. In tegendeel, zij gaat er vanuit dat als angst, woede en verdriet er niet mogen zijn, de liefde er evenmin kan zijn. Daarmee herinnert zij aan het bijbelse 1 Corinthiërs 13 : 7 waarin gezegd wordt dat de liefde alles verdraagt.

Helaas, er schuilt weer eens een addertje onder het gras. Volgens het door Elisabeth aangereikte fasemodel, leidt loslaten tot de slotfase van rouw, namelijk aanvaarding. Onrust, ontkenning, woede, marchanderen en verdriet, doen zich echter steeds in een andere volgorde voor en niet volgens een vast patroon. Bovendien kunnen die emoties elkaar overlappen en zich ook nog eens meermaals herhalen. Door over rouwaspecten te spreken, in plaats van over rouwfasen, ontstaat ruimte voor die diversiteit. De lading van al die aspecten krijgt daarbij meteen een neutraler en gelijkwaardiger aanzien. Het aspect woede is bijvoorbeeld niet beter of slechter dan het aspect aanvaarding.

Emoties gunnen
Omgaan met woede is echter vaak moeilijk, dit in tegenstelling tot het hanteren van aanvaarding. Daarom begaan mensen die willen helpen, dikwijls de fout je je emoties niet te gunnen. Bevoogdend vullen ze in wat je hebt te doen met onder andere adviezen als 'Je moet het loslaten'. Daarmee ontnemen ze je de mogelijkheid een eigen punt te maken. Zij denken te brengen wat in Braaftaal verlichting heet, maar in Neutrataal monopoliseren ze en in Rattentaal bedrijven ze tirannie. Ze gaan de Ont-moeting – Confrontatie – Strijd, uit de weg. Ooit hoorde ik iemand zeggen over loslaten, dat het rust en evenwicht geeft na te hebben Ont-moet. Daarin klinkt de bereidheid door om te omarmen (welbeschouwd een vorm van vasthouden) en daarbij ook af te dalen. Bomen reiken niet alleen met hun takken naar de hemel, ze staan tevens met hun wortels in de grond.

Dit artikel verscheen eerder in het blad 'EKR-Nieuws', een uitgave van de Stichting Dokter Elisabeth Kübler Ross Nederland (NR 1/2004)

terug naar bovenn