Door Lieneke Koornstra  .

Elke levenssituatie die zich aandient, is een opgave, een vraag. Elke vraag verdient een antwoord, een eerlijk antwoord. Ieder mens draagt ver-antwoordelijkheid voor zijn leven. Niet antwoorden, niet deelnemen, is een gemiste levenskans. Of, met de woorden van Wim Sonneveld: 'Zeg maar ja tegen het leven, anders zegt het leven nog nee.'

Laatst gebeurde het me dan toch. Een blikkerige wanklank maakte me duidelijk dat ik ergens tegenaan moest zijn gereden. Verschrikt stapte ik uit. Een paaltje! Totáál niet gezien. Fier stond het overeind, geen millimeter geweken, alsof er niets was gebeurd. Hoe anders was het met mijn auto. In één klap een geheel ander aanzien gekregen! Had ik tot de groep van negatief denkenden behoord, dan zou ik als volgt hebben kunnen reageren: 'Dat moet mij natuurlijk weer overkomen. Altijd heb ik pech. Nooit zit het me mee. Sufferd die ik ben!' Geheel anders zou mijn reactie hebben uitgepakt als ik me had laten sturen door de boekjes die de kunst van het positieve denken uitdragen: 'Gelukkig is het maar een paaltje. Alwéér een meevaller. Heb ik even mazzel dat er geen persoonlijke ongelukken zijn gebeurd. Bofkont die ik ben!' Maar mijn reactie was gemengd. Natuurlijk was ik opgelucht dat het niets ernstigs was. Toch baalde ik stevig van de schadepost. Vond het ook oenig van mezelf dat ik dat hele paaltje niet had gezien. Kon mezelf wél over het hart strijken omdat ik al ruim vijfentwintig jaar schadevrij had gereden.

Positief denken
Het kan er bij mij niet in dat iemand realistisch bezig is als er uitsluitend gejubeld wordt na een onstuimige omhelzing van een auto met een paaltje. Laat stáán bij confrontatie met ernstiger zaken. Vroeger ging de opvoeding gepaard met aansporingen als: 'Wees niet kinderachtig' en 'Klaag niet'. Tegenwoordig wordt het anders geformuleerd: 'Wees positief' en 'Vandaag is de dag om gelukkig te zijn'. Natuurlijk is het heerlijk om positief gestemd te zijn. Maar na een gebeurtenis die je uit je evenwicht brengt, is er toch wel iets meer nodig om tot je positieven te komen dan het jezelf bestoken met rationele alternatieven die in wezen niet verschillen van dooddoeners.

In het westen prevaleert het gebruik van het verstand. Alles wat emotioneel is, wordt algauw als zwak beschouwd. Veel mensen gebruiken hun spirit, ratio, gevoel en lichaam op een andere manier dan waarvoor ze bedoeld zijn. De geest is er om te richten, maar wordt overschreeuwd door het verstand. Met als gevolg dat mensen zich hun spirituele weg door anderen laten voorschrijven. De wezenlijke functie van de ratio is ontvangen, zodat je vooral veel goede ideeën kunt krijgen. Het hart is ingesteld op stromen, op geven. Niet op opkroppen. 'Hartje maak je niet dik', luidt een slogan van de Hartstichting. Het lichaam is er om je te dragen en bijeen te houden. De energie van onderdrukte gevoelens komt erin vast te zitten. Daardoor wordt je lichaam dubbel belast. Lief zijn voor je lijf betekent niet alleen dat je zorgt voor goede voeding, voldoende beweging, rust en hygiëne, maar tevens dat je je emoties uit.

Negatieve gevoelens
Wat is er overigens op tégen om eens lekker negatief te doen? Om heerlijk ergens tegenaan te schoppen, op af te geven of over te klagen? Gevoelens die worden buitengesloten zijn als heimelijke gasten die zich te pas en vooral te onpas ongezeglijk manifesteren. Denk aan machtsmisbruik, scherp woordgebruik, oeverloos doorzeuren, snoepen. Ooit dichtte ik:

            Als verdriet niet gehuild mag worden
            verdrink je in je verdriet
            Als woede niet gelucht mag worden
            stik je in je woede
            Als angst niet geleefd mag worden
            sterf je van angst
            Als je het hoofd niet mag laten hangen
            breek je jezelf op
            Als je nooit eens uit mag glijden
            ga je je wel heel krampachtig bewegen
            Als je niet meer mag lachen
            om jezelf en anderen
            wordt het een heel saaie boel
            En als je nooit eens gek mag doen
            dan hadden we nu nooit gevlogen!
            Dóe gewoon
            of doe gewóón
            't Is aan jou
            waar je 't accent legt
            't Is aan jou
            hoe je je leven
            inhoud geeft.

Zelf verantwoordelijk zijn
Natuurlijk zijn er grenzen. Op een gegeven moment is iets voldoende. Een kind dat zich getroost voelt, zal ophouden met huilen en vervolgens weer gaan spelen.

Er zijn mensen die compleet vastzitten in een bepaald gevoel. Markant hierbij is dat het gevoel niet meer echt leeft, het is als het ware statisch geworden. Er zit geen ontwikkeling in, het is iedere keer opnieuw hetzelfde verhaal, gedaan op een toon alsof er een wiskundeformule wordt opgedreund. De relatie met het gevoel wordt niet aangegaan. Met vlakke stem wordt bijvoorbeeld opgemerkt: 'Het interesseert de mensen niet dat ik een vochtbeperking heb.' Als ik van mijn kant een beetje doorspit, komt het onderliggende gevoel vaak wel omhoog. Dan krijg ik bijvoorbeeld op wrevelige toon te horen: 'Zij kunnen maar doortanken en ik zit met die rot vochtbeperking opgescheept!' Op zo'n moment wordt het verhaal levendig, bezield. Dan kan ik er ook bij blijven in plaats van dat het me verveelt. En, veel belangrijker, kunnen er stappen volgen waardoor 'Nee heb je' , 'Ja kun je krijgen' kan worden.

O ja? Hoe dan? Een paar suggesties. Neem verantwoordelijkheid voor je eigen situatie en houd op de buitenwereld erover aan te klagen. Is het werkelijk waar dat het de mensen niet interesseert dat je een vochtbeperking hebt of ben je er zelf niet duidelijk over? Hoe kan je dermate duidelijk zijn dat je indruk maakt? Menig dialyserende hoor ik beweren dat aandacht vragen voor je ziekte negatief is. Maar hoe kan een ander dan weten wat een nierziekte inhoudt en wat de consequenties ervan zijn? Organiseer desnoods een party voor uw bekenden, toon een videoband over uw dialysebehandeling (vast wel te leen in het centrum waar u dialyseert), schenk kopjes half vol, trakteer op stroopwafels met een dot slagroom, zorg voor ijsklontjes. Als u snel moe bent, roep dan hulp van iemand in om u terzijde te staan en wees van tevoren al duidelijk over hoe laat de party afgelopen moet zijn. Houd er rekening mee dat een mens iets wel eens een paar keer moet horen eer 't beklijft. Ik zeg maar zo: een goede engel roept drie keer. Helpt roepen niet, dan helpt het wellicht om creatief te worden. Ik moet de eerste nog tegenkomen die een gebruiksaanwijzing schrijft die van toepassing is op een dialyseafhankelijke gast. Of die een spel ontwerpt waarmee je spelenderwijs inzicht krijgt in hetgeen er zoal om de hoek komt kijken als je te kampen hebt met terminale nierinsufficiëntie. In geval u zich er verontwaardigd over voelt dat mensen u vol willen blijven gieten, al uw uitleg ten spijt, vraag dan na of u terecht denkt dat het betrokkenen niet interesseert. 'Ik onthoud nooit hoe mensen hun koffie en thee drinken', kreeg een nierpatiënt van zijn zus te horen, die hem mooi wel een van haar eigen nieren aanbood. U kunt besluiten om aan voor u neergezet drinken totaal geen aandacht te besteden. Gewoon koud laten worden. Geanimeerd mee blijven doen aan het gesprek. Uw plezier niet laten bederven. Lukt dat niet omdat het u ergert dat u steeds weer tot drinken wordt aangemaand, dan is het zaak om uw irritatie kenbaar te maken. Menigeen raakt onder de indruk als er eens een keer met de vuist, of desnoods met een vol kopje, op tafel wordt geslagen. Manieren om u van drankjes en sapjes te ontdoen zijn er natuurlijk ook. Hup, bij de planten! Hopla, in het vochtbakje aan de verwarmingsradiator! Of naar het toilet en doorspoelen maar!

'Ho, stop!' kunt u nu zeggen. 'Ik heb nog steeds geen ja gekregen: ik heb nog altijd nee, met die ellendige vochtbeperking!' Maar intussen is er op dit vlak wél het een en ander met de interesse van anderen gebeurd: óf die is ontstaan óf u bent er niet meer afhankelijk van. Door deze omschakeling kan met andere ogen naar een situatie gekeken worden. Dat opent nieuwe perspectieven.

Omschakelen
Onlangs vertelde een collega me over haar op jeugdige leeftijd gestorven broer. De jongen leed aan een bloedziekte. Hij wist dat hem geen lang leven beschoren was en dat zijn kunnen ook steeds minder zou worden. 'Ik wil profvoetballer worden', was zijn grote hoop, 'En als dat niet lukt, dan scheidsrechter. Lukt dat niet, dan grensrechter. En als dát niet lukt, word ik krijtlijner.' Hij was blijvend bereid om om te schakelen. Zo behield hij perspectief. Daar is wil voor nodig. De wil er iets van te maken. En derhalve te roeien met de riemen die je hebt. Hoe ging dat ene gedicht ook weer? Als je denkt: "Ik ben verslagen", is de nederlaag een feit. Als je denkt: "'k Zal niet versagen", win je op den duur de strijd. Als je denkt: "Ik kàn het niet halen", is de tegenslag op til, want het overslaan der schalen, hangt voornamelijk af van wil.' Vaak blijven mensen hangen in: 'Okay, ik ga het proberen.' Dat zet geen zoden aan de dijk. Probeert u maar eens dit tijdschrift neer te leggen. Dat lukt niet. U legt het neer of u legt het niet neer.

Ook door vermoeidheid laten veel mensen zich weerhouden. Schrijfster en MS-patiënte Renate Rubinstein daarover: 'De tijd is onze onverbiddelijke meester, het enige dat je als individu kunt doen is je eigen keus maken, de bijzaken laten lopen en alleen de hoofdzaak grijpen. Die hoofdzaak heet: concentratie. (...) Je gaat de natuur anders beleven, niet per landschap, maar per vierkante meter als je in het gras zit, per mees of winterkoning in de achtertuin. Genot is dat je nog kunt staan, dat je je vingers naar wens kunt bewegen, dat je nog kunt lezen en praten.'

David Huxley verbrak op de luchthaven van Sydney zijn eigen wereldrecord door een 187 ton zwaar vliegtuig (een Boeing 767!) in plaats van 'slechts' 54 meter maar liefst 91 meter vooruit te trekken. In een interview vertelde hij dat wil en concentratie essentieel waren geweest om deze nauwelijks voorstelbare prestatie te leveren.

Dit artikel is eerder verschenen in het blad ‘Wisselwerking’, een uitgave van de Nierpatiëntenvereniging LVD (Nr. 3/juni 1998)

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Zie ook:
   workshop: Openheid over ziekte

terug naar boven